Như Lai là một trong mười danh hiệu tôn quý của Đức Phật, có nghĩa là bậc “đến như thật” và “đi như thật”. Đây là danh xưng mà chính Đức Phật thường dùng để tự gọi mình trong các kinh điển, biểu thị một bậc đã thể nhập chân lý tuyệt đối, đến và đi đều thuận theo lẽ chân như, không còn vướng mắc vào sinh tử.
Ý nghĩa của danh hiệu Như Lai
Trong tiếng Phạn, Như Lai là “Tathāgata”, một từ ghép có thể hiểu theo hai cách: “Tathā-gata” nghĩa là “đi như thế” và “Tathā-āgata” nghĩa là “đến như thế”. Cả hai cách hiểu đều cùng chỉ về một thực tại.
Đến và đi như thật
Quý vị có thể hiểu chữ “như” ở đây là chân như, là bản thể như thật của vạn pháp. Bậc Như Lai là người từ trong chân lý mà đến với thế gian để giáo hóa chúng sinh, rồi khi viên mãn lại trở về với chân lý ấy. Sự đến đi này không phải là di chuyển trong không gian thông thường, mà là biểu hiện của một tâm đã hoàn toàn giác ngộ, an trú trọn vẹn trong thật tướng.
Không từ đâu đến, chẳng đi về đâu
Một tầng nghĩa sâu hơn được nhắc đến trong kinh Kim Cang: “Như Lai là không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, nên gọi là Như Lai”. Lời dạy này phá vỡ mọi quan niệm chấp trước về một hình tướng cố định. Pháp thân của bậc Như Lai vốn thường trú, không sinh không diệt, vượt khỏi mọi giới hạn của đến và đi, có và không.
Như Lai trong mười danh hiệu của Phật
Đức Phật được tôn xưng bằng mười danh hiệu, mỗi danh hiệu nêu lên một phương diện công đức viên mãn của Ngài. Như Lai đứng đầu trong mười danh hiệu này.
Mười danh hiệu
Mười danh hiệu thường được kể gồm: Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Mỗi vị Phật đều đầy đủ mười danh hiệu này, không riêng gì Đức Phật Thích Ca.
Một danh xưng chung của chư Phật
Vì vậy, “Như Lai” không phải là tên riêng của một vị Phật nào, mà là danh hiệu chung của tất cả chư Phật trong mười phương ba đời. Khi quý vị nghe nhắc đến Đức Phật A Di Đà, Ngài cũng được tôn xưng đầy đủ là A Di Đà Như Lai, bởi Ngài cũng là một bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.
Vì sao Đức Phật tự xưng là Như Lai
Trong rất nhiều bài kinh, Đức Phật thường không dùng tên thế tục mà tự gọi mình là Như Lai. Cách tự xưng này có ý nghĩa tế nhị và sâu sắc.
Buông bỏ cái ngã cá nhân
Khi tự xưng Như Lai, Đức Phật không nói với tư cách một cá nhân riêng biệt mang tên Tất Đạt Đa, mà nói với tư cách bậc đã thể nhập chân lý phổ quát. Lời dạy phát ra từ một tâm không còn dấu vết của cái tôi, hoàn toàn khế hợp với thật tướng của vạn pháp.
Biểu thị chân lý vượt thời gian
Danh hiệu Như Lai cũng nhắc nhở quý vị rằng giáo pháp Ngài tuyên thuyết không phải là quan điểm cá nhân mà là chân lý mà chư Phật đời đời cùng chứng ngộ. Đó là lý do vì sao lời dạy của một bậc Như Lai có giá trị bền vững vượt qua mọi thời đại và hoàn cảnh.
Bài học từ danh hiệu Như Lai
Hiểu được ý nghĩa danh hiệu Như Lai giúp quý vị có một cái nhìn đúng đắn về Phật. Đức Phật không phải là một vị thần linh ngự ở cõi xa xôi để ban phước hay giáng họa, mà là một bậc đã giác ngộ trọn vẹn về thật tướng cuộc đời.
Khi chiêm bái hình tượng Phật, quý vị nên nhớ rằng hình tướng ấy chỉ là phương tiện. Bản thể chân thật của bậc Như Lai là pháp thân thường trú, không thể nắm bắt bằng hình sắc hay âm thanh. Đây cũng chính là lời nhắc nhở quý báu trong kinh điển, giúp người tu học không rơi vào sự sùng bái hình tướng bên ngoài mà quên đi việc nuôi dưỡng tâm giác ngộ ở chính mình.
Câu hỏi thường gặp về Như Lai
Như Lai và Phật có khác nhau không?
Như Lai và Phật cùng chỉ về một bậc giác ngộ viên mãn, chỉ khác ở cách tôn xưng. Như Lai là một trong mười danh hiệu của Phật, nhấn mạnh phương diện bậc đến đi như thật, an trú trong chân như.
Như Lai có phải là tên riêng của Đức Phật Thích Ca không?
Không phải. Như Lai là danh hiệu chung của tất cả chư Phật, không riêng gì Đức Phật Thích Ca. Mọi vị Phật đã thành tựu Chánh Đẳng Chánh Giác đều được tôn xưng là Như Lai.
Vì sao kinh nói Như Lai không từ đâu đến cũng không đi về đâu?
Lời này chỉ về pháp thân thường trú của Phật, vốn không sinh không diệt, vượt khỏi mọi quan niệm về đến và đi. Đó là cách nhắc nhở người tu đừng chấp vào hình tướng mà hãy thể nhập thật tướng.
Người Phật tử nên hiểu danh hiệu Như Lai thế nào?
Quý vị nên hiểu Như Lai là biểu tượng của một tâm đã hoàn toàn giác ngộ, sống thuận theo chân lý. Đây là lý tưởng để noi theo, nhắc nhở mỗi người tự nuôi dưỡng hạt giống giác ngộ trong tâm mình.
