Tam Thế Phật là cách gọi tôn kính chỉ ba vị Phật tượng trưng cho ba khoảng thời gian: quá khứ, hiện tại và vị lai. “Tam thế” nghĩa là ba đời, ba thời, nhắc quý vị rằng chư Phật xuất hiện ở khắp mọi thời gian để giáo hóa chúng sinh. Bộ tượng Tam Thế Phật thường được tôn trí trang nghiêm tại chính điện các chùa và trên bàn thờ nhiều gia đình Phật tử.
Ý nghĩa của Tam Thế Phật
Chữ “thế” trong Phật học có thể hiểu theo hai chiều: thời gian và không gian. Khi nói Tam Thế theo thời gian, đó là ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai. Ý nghĩa sâu xa là Phật pháp không bị giới hạn trong một thời điểm hay một vị Phật duy nhất.
Theo lời dạy phổ thông trong kinh điển, đã có vô lượng chư Phật ra đời trong quá khứ, hiện tại đang có chư Phật thuyết pháp ở các cõi, và trong tương lai sẽ tiếp tục có chư Phật thành đạo. Tam Thế Phật vì thế là biểu tượng cho dòng chảy bất tận của ánh sáng giác ngộ, nhắc nhở rằng ai tinh tấn tu hành rốt ráo cũng có thể thành Phật.
Phân biệt hai cách hiểu Tam Thế
Quý vị nên lưu ý có hai bộ tượng dễ bị gọi chung là “Tam Thế Phật”:
- Tam Thế theo thời gian (Tam Thế gian Phật): ba vị Phật tiêu biểu cho quá khứ, hiện tại, vị lai.
- Tam Thế theo không gian (Tam Phương Phật): ba vị Phật ở ba phương, gắn với ba cõi Tịnh độ khác nhau.
Hai cách bài trí này tuy khác danh xưng nhưng cùng một tinh thần tôn kính chư Phật mười phương ba đời.
Ba vị Phật quá khứ, hiện tại, vị lai
Trong cách trình bày phổ biến tại các chùa Việt Nam và Trung Hoa, Tam Thế Phật thường gồm:
Phật của quá khứ
Vị Phật tiêu biểu cho quá khứ thường được nhắc đến là Đức Phật Nhiên Đăng (Dipankara). Theo kinh điển kể lại, chính Đức Phật Nhiên Đăng đã thọ ký cho tiền thân của Đức Thích Ca rằng về sau ngài sẽ thành Phật. Vị Phật quá khứ nhắc quý vị rằng con đường tu tập đã được vô số bậc giác ngộ đi qua và minh chứng.
Phật của hiện tại
Vị Phật của hiện tại là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, bậc Đạo Sư đã thị hiện trong cõi Ta Bà này, chuyển bánh xe pháp và để lại giáo lý mà chúng ta đang nương theo. Mọi lời dạy về Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo đều bắt nguồn từ Đức Phật hiện tại này.
Phật của vị lai
Vị Phật của vị lai là Đức Phật Di Lặc. Kinh điển dạy rằng trong tương lai xa, khi nhân duyên hội đủ, Bồ Tát Di Lặc sẽ giáng sinh, thành đạo và tiếp tục giáo hóa chúng sinh. Hình ảnh vị Phật vị lai trao cho người tu niềm tin rằng chánh pháp sẽ còn được truyền nối mãi.
Trong nhiều chùa, bộ ba này còn được trình bày theo Tam Phương: Đức Phật Thích Ca ở giữa cõi Ta Bà, Đức A Di Đà ở phương Tây cõi Cực Lạc, và Đức Dược Sư ở phương Đông cõi Tịnh Lưu Ly.
Cách thờ phụng Tam Thế Phật
Thờ Tam Thế Phật cốt ở lòng thành kính và sự thực hành đúng pháp, không nằm ở hình thức cầu kỳ.
Bài trí bàn thờ
- Ba pho tượng được tôn trí ngang hàng nhau, kích thước tương đương, thể hiện chư Phật bình đẳng.
- Bàn thờ đặt nơi cao ráo, sạch sẽ, trang nghiêm, hướng ra không gian thoáng trong nhà.
- Phẩm vật dâng cúng thường là hương, hoa tươi, nước sạch, trái cây và đèn. Quý vị nên dùng phẩm chay thanh tịnh.
Tâm thế khi thờ
Điều quan trọng nhất là giữ tâm cung kính và nương theo gương chư Phật mà sửa mình. Việc thờ phụng nên đi kèm thời khóa tu tập: lễ lạy, niệm Phật, tụng kinh hoặc trì Chú Đại Bi. Khi lỡ phạm lỗi, quý vị có thể trì tụng kinh sám hối trước bàn thờ để răn lòng.
Thờ Tam Thế Phật mà sống thiện lành, giữ giới, mở lòng từ bi thì mới đúng ý nghĩa cúng dường. Tượng Phật chỉ là phương tiện nhắc nhở; cái cốt là quý vị thắp sáng Phật tâm trong chính mình ở mọi thời, mọi nơi.
Câu hỏi thường gặp về Tam Thế Phật
Tam Thế Phật gồm những vị nào?
Theo cách hiểu thời gian, đó là Phật quá khứ (thường là Nhiên Đăng), Phật hiện tại (Thích Ca Mâu Ni) và Phật vị lai (Di Lặc). Theo cách hiểu không gian, thường là Thích Ca, A Di Đà và Dược Sư.
Thờ Tam Thế Phật ở nhà có được không?
Được, miễn là quý vị thành tâm, bàn thờ trang nghiêm sạch sẽ và duy trì việc tu tập. Phật pháp không phân biệt chùa hay tư gia, chỉ trọng ở tâm thanh tịnh.
Tam Thế Phật và Tây Phương Tam Thánh có giống nhau không?
Không. Tây Phương Tam Thánh gồm Phật A Di Đà cùng hai vị Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí, gắn riêng với cõi Cực Lạc, khác với bộ Tam Thế Phật ba đời.
Cúng Tam Thế Phật nên dùng phẩm vật gì?
Hương, hoa tươi, nước sạch, đèn và trái cây là đủ. Nên dùng đồ chay thanh tịnh và tránh sát sinh khi dâng cúng.
