Sắc thân là tấm thân vật chất do bốn đại hợp thành, có sinh có diệt, có già có bệnh. Pháp thân là thân chân thật, không hình tướng, thường trụ bất biến, chính là tự tánh giác ngộ vốn sẵn nơi mỗi chúng sinh. Hiểu rõ sự phân biệt này giúp quý vị không lầm chấp tấm thân tạm bợ là cái “ta” thật, mà hướng về cái chân thường nơi chính mình.
Sắc thân là gì?
Sắc thân, còn gọi là nhục thân, là thân thể vật chất mà mỗi chúng ta đang mang. Theo giáo lý nhà Phật, sắc thân do bốn yếu tố lớn hợp thành: đất (chất rắn như xương, thịt), nước (chất lỏng như máu, dịch), lửa (hơi ấm) và gió (hơi thở, sự vận động). Khi đủ duyên thì bốn đại hòa hợp tạo thành thân, khi hết duyên thì tan rã.
Sắc thân mang đặc tính sinh diệt
Vì do duyên hợp mà thành, sắc thân không thể tránh khỏi quy luật vô thường. Thân này trải qua sinh, già, bệnh, chết không ngừng biến đổi trong từng sát na. Đức Phật dạy rằng chấp tấm thân này là “ta” hay “của ta” chính là gốc rễ của khổ đau. Quán chiếu sắc thân vô thường giúp người tu buông dần sự bám víu, đó cũng là một phần thực hành vô ngã.
Trong ngũ uẩn, sắc thân thuộc về sắc uẩn, chỉ là một phần trong tổ hợp tạm bợ của thân tâm. Hiểu được điều này, quý vị sẽ không xem thường thân nhưng cũng không lệ thuộc vào nó.
Pháp thân là gì?
Pháp thân là thân chân thật, vượt ngoài hình tướng và sự sinh diệt. Đây không phải là một thân thể vật lý mà là bản thể giác ngộ, là chân tánh thường trụ nơi tất cả chúng sinh. Pháp thân không sinh không diệt, không đến không đi, không nhơ không sạch.
Pháp thân thường trụ bất biến
Khác với sắc thân tạm bợ, pháp thân là cái luôn hiện hữu, không bị thời gian và không gian chi phối. Đức Phật nhập Niết Bàn về sắc thân, nhưng pháp thân của Ngài, tức chân lý mà Ngài chứng ngộ, vẫn còn mãi. Vì vậy nhà Phật thường nói pháp thân chính là Pháp, là chân lý thường tại.
Trong Kinh Kim Cang, Đức Phật dạy rằng không nên dùng ba mươi hai tướng tốt của sắc thân để thấy Như Lai, vì ai thấy Phật qua hình sắc tức là đi vào con đường tà, không thể thấy được pháp thân chân thật. Lời dạy này nhắc nhở người tu hướng về bản thể thay vì dính mắc nơi tướng bên ngoài.
Mối liên hệ giữa sắc thân và pháp thân
Sắc thân và pháp thân không phải là hai cái tách rời hoàn toàn. Pháp thân vốn sẵn đủ nơi mỗi người, nhưng vì bị che lấp bởi vô minh và phiền não nên chúng sinh chỉ nhận ra tấm thân vật chất mà quên đi tự tánh chân thật.
Nương sắc thân để tỏ ngộ pháp thân
Tuy sắc thân vô thường, nó vẫn là phương tiện quý báu để tu tập. Nhờ có thân người, quý vị mới có thể nghe pháp, hành thiền, làm điều lành và đi trên con đường giác ngộ. Người tu khéo léo dùng sắc thân tạm bợ này như chiếc thuyền để qua sông, hướng về sự thể nhận pháp thân thường trụ.
Khi quán chiếu sâu xa, người tu thấy rõ rằng tấm thân vốn không có tự tánh cố định, đó là cái nhìn về Tánh Không. Chính khi buông được sự chấp tướng nơi sắc thân, pháp thân tự nhiên hiển lộ, như mây tan thì trăng sáng tự bày.
Ý nghĩa tu tập trong đời sống
Hiểu được sự phân biệt giữa sắc thân và pháp thân giúp quý vị sống an nhiên hơn trước những đổi thay của thân thể. Khi thân già yếu, bệnh tật, người hiểu pháp không hoảng sợ vì biết đó là lẽ thường của sắc thân. Đồng thời, người ấy biết chăm sóc thân một cách chừng mực, không chiều chuộng quá mức cũng không hành hạ thân, để giữ phương tiện tu hành được lâu bền.
Quan trọng hơn cả, sự hiểu biết này hướng tâm quý vị về cái chân thường nơi chính mình, không còn đặt trọn giá trị đời sống vào tấm thân tạm bợ. Đó là một bước chuyển sâu sắc trên con đường tu tập.
Câu hỏi thường gặp
Sắc thân và pháp thân khác nhau ở điểm nào?
Sắc thân là thân vật chất do bốn đại hợp thành, có sinh có diệt, vô thường. Pháp thân là bản thể giác ngộ chân thật, không hình tướng, thường trụ bất biến, vốn sẵn đủ nơi mỗi chúng sinh.
Pháp thân có phải chỉ Đức Phật mới có không?
Không. Theo giáo lý nhà Phật, pháp thân vốn có sẵn nơi tất cả chúng sinh, nhưng vì bị vô minh che lấp nên chưa nhận ra. Người tu hành chính là để vén màn vô minh, thể nhận pháp thân nơi chính mình.
Vì sao Kinh Kim Cang dạy không thấy Phật qua sắc thân?
Vì sắc thân là tướng sinh diệt, không phải bản thể chân thật. Nếu chỉ thấy Phật qua hình tướng đẹp đẽ thì còn dính mắc nơi tướng. Phải thấy được pháp thân, tức chân lý Ngài chứng ngộ, mới thật sự thấy Như Lai.
Sắc thân vô thường thì có nên xem nhẹ việc giữ gìn thân không?
Không nên. Tuy vô thường, sắc thân vẫn là phương tiện quý báu để tu tập. Người tu giữ gìn thân một cách chừng mực để có sức khỏe nghe pháp, hành thiền và làm điều thiện trên con đường giác ngộ.
