Tỳ kheo là vị nam tu sĩ đã chính thức xuất gia, thọ giới cụ túc và sống đời phạm hạnh trong tăng đoàn của Đức Phật. Sa di là vị mới tập sự xuất gia, thọ ít giới hơn và đang trong giai đoạn rèn luyện trước khi đủ điều kiện trở thành Tỳ kheo. Hiểu rõ hai bậc này giúp quý vị thấy được trật tự trang nghiêm và lộ trình tu học của những người từ bỏ đời sống thế tục.
Tỳ kheo là gì
Tỳ kheo (phiên âm từ tiếng Phạn bhikṣu, tiếng Pali bhikkhu) thường được dịch nghĩa là “khất sĩ”, người đi xin ăn. Ý nghĩa này không nói về sự nghèo khó mà chỉ một đời sống buông bỏ sở hữu, nuôi thân bằng vật phẩm cúng dường để dồn trọn thời gian cho việc tu tập và hoằng dương Chánh pháp.
Ba ý nghĩa của chữ Tỳ kheo
Theo cách giải thích truyền thống, chữ Tỳ kheo hàm chứa ba tầng nghĩa:
- Khất sĩ: trên xin pháp của chư Phật để nuôi dưỡng tâm linh, dưới xin vật thực của thí chủ để nuôi thân.
- Bố ma: người làm cho ma chướng phải kinh sợ, vì sự xuất gia chân chính làm lung lay thế lực của phiền não và vô minh.
- Phá ác: người dứt trừ các điều ác, sống đời thanh tịnh để hướng đến giải thoát.
Vị Tỳ kheo nữ giới được gọi là Tỳ kheo ni, cũng thọ giới cụ túc nhưng số giới điều nhiều hơn theo truyền thống.
Sa di là gì
Sa di (tiếng Phạn śrāmaṇera) là vị nam đã cạo tóc, đắp y, rời bỏ gia đình để tập sự đời sống xuất gia nhưng chưa thọ giới cụ túc. Sa di thường được dịch là “cần sách”, nghĩa là người siêng năng được thầy nhắc nhở, sách tấn trên đường tu.
Vì sao cần giai đoạn Sa di
Đời sống xuất gia đòi hỏi sự chuyển hóa sâu xa cả thân và tâm. Giai đoạn làm Sa di là thời gian để người mới làm quen với oai nghi, học thuộc giới luật căn bản và kiểm nghiệm chí nguyện của chính mình. Theo Luật tạng, người dưới hai mươi tuổi chưa được thọ giới Tỳ kheo, nên Sa di cũng là bậc dành cho những vị còn nhỏ tuổi phát tâm xuất gia. Vị nữ tương ứng gọi là Sa di ni.
Giới luật của Tỳ kheo và Sa di
Sự khác biệt rõ nhất giữa hai bậc nằm ở số lượng và mức độ của giới luật mà mỗi vị thọ trì.
Mười giới của Sa di
Sa di giữ mười giới căn bản, gồm: không sát sinh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối, không uống rượu, không trang điểm thoa hương, không ca múa hát xướng và xem nghe, không nằm giường cao rộng, không ăn phi thời, và không cất giữ vàng bạc của báu. Mười giới này nuôi dưỡng nếp sống đơn giản, thanh tịnh, đặt nền tảng cho giới hạnh cao hơn về sau.
Giới cụ túc của Tỳ kheo
Khi đủ điều kiện về tuổi tác, đạo tâm và sự thuần thục, Sa di được thọ giới cụ túc để trở thành Tỳ kheo. Theo truyền thống Luật tạng phổ thông, Tỳ kheo giữ hai trăm năm mươi giới, còn Tỳ kheo ni giữ ba trăm bốn mươi tám giới. Con số giới điều có thể khác đôi chút giữa các bộ phái và truyền thống, nhưng tinh thần chung đều nhằm bảo hộ đời sống phạm hạnh và sự hòa hợp của tăng đoàn.
Giới luật ở đây không phải xiềng xích trói buộc mà là hàng rào bảo vệ. Khi giữ giới thanh tịnh, tâm dễ an định, từ đó trí tuệ phát sinh, đúng theo lộ trình giới – định – tuệ mà Đức Phật chỉ dạy.
Vai trò của Tỳ kheo trong Tam Bảo
Tỳ kheo là thành phần nòng cốt của Tăng, một trong Tam Bảo gồm Phật, Pháp và Tăng. Tăng đoàn gìn giữ và truyền trao giáo pháp qua bao thế hệ, làm ruộng phước cho thế gian gieo trồng. Đời sống của một vị Tỳ kheo chân chính, từ khất thực, thiền định đến thuyết pháp, đều hướng về mục tiêu giải thoát và lợi lạc cho chúng sinh.
Cũng nên hiểu rằng giá trị của người xuất gia không nằm ở chiếc y hay con số giới, mà ở phẩm hạnh và sự thực hành. Một vị giữ giới nghiêm cẩn, sống tỉnh thức, chính là tấm gương sống động cho người tại gia noi theo trên con đường tu học.
Câu hỏi thường gặp
Tỳ kheo và Sa di khác nhau ở điểm nào?
Sa di là người mới tập sự xuất gia, giữ mười giới. Tỳ kheo đã thọ giới cụ túc với số giới điều nhiều hơn nhiều và là thành viên chính thức đầy đủ tư cách trong tăng đoàn.
Sa di bao nhiêu tuổi mới được thọ giới Tỳ kheo?
Theo Luật tạng, người phải đủ hai mươi tuổi mới được thọ giới cụ túc để trở thành Tỳ kheo, cùng với điều kiện về đạo tâm và sự chuẩn bị chín chắn.
Tỳ kheo giữ bao nhiêu giới?
Theo truyền thống phổ thông, Tỳ kheo giữ hai trăm năm mươi giới và Tỳ kheo ni giữ ba trăm bốn mươi tám giới, có thể khác đôi chút giữa các bộ phái.
Người nữ xuất gia gọi là gì?
Người nữ mới tập sự gọi là Sa di ni, sau khi thọ giới cụ túc thì gọi là Tỳ kheo ni.
