Tam tạng kinh điển là toàn bộ giáo pháp của Đức Phật được kết tập và phân thành ba kho tàng lớn: Kinh tạng, Luật tạng và Luận tạng. Tiếng Phạn gọi là Tripitaka, tiếng Pali gọi là Tipitaka, đều có nghĩa là “ba cái giỏ” hay “ba kho chứa”. Đây chính là nền tảng văn bản lưu giữ lời dạy của bậc Giác Ngộ qua hơn hai mươi lăm thế kỷ.
Ý Nghĩa Của Chữ “Tạng”
Chữ “tạng” có nghĩa là kho chứa, nơi cất giữ. Khi Đức Phật còn tại thế, lời dạy của Ngài chủ yếu được truyền miệng. Sau khi Ngài nhập Niết Bàn, chư vị đại đệ tử đã tổ chức các kỳ kết tập để trùng tuyên, ghi nhớ và sắp xếp lại toàn bộ giáo pháp cho có hệ thống, tránh sai lạc theo thời gian.
Vì khối lượng giáo pháp vô cùng đồ sộ, người xưa chia thành ba phần lớn cho dễ thọ trì, giống như ba chiếc giỏ đựng riêng từng loại. Ba phần ấy hợp lại thành Tam Tạng.
Ba Kho Tàng Trong Tam Tạng
Kinh tạng
Kinh tạng (Sutta Pitaka) ghi lại những bài thuyết pháp của Đức Phật và đôi khi của các vị đại đệ tử. Đây là phần quý vị thường nghe tụng đọc nhiều nhất, bao gồm các bài kinh dài ngắn khác nhau, dạy về con đường diệt khổ, về Tứ Diệu Đế, về vô thường, vô ngã và sự buông xả.
Kinh tạng chứa đựng những lời dạy thực tế, gần gũi với đời sống, thường mở đầu bằng câu “Tôi nghe như vầy” để cho thấy đây là lời tôn giả A Nan thuật lại điều chính mình đã nghe từ Đức Phật.
Luật tạng
Luật tạng (Vinaya Pitaka) tập hợp các giới luật và quy tắc sinh hoạt dành cho hàng xuất gia, tức chư Tăng và chư Ni. Mỗi điều luật thường gắn với một nhân duyên cụ thể, kể lại hoàn cảnh vì sao Đức Phật chế ra giới ấy.
Luật tạng không chỉ là những điều cấm, mà còn là nếp sống giúp người tu giữ thân tâm thanh tịnh, sống hòa hợp trong tăng đoàn. Đối với người tại gia, Luật tạng cũng gợi mở tinh thần tu tập qua việc giữ giới và rèn luyện hành vi mỗi ngày.
Luận tạng
Luận tạng (Abhidhamma Pitaka) là phần phân tích, hệ thống hóa và triển khai sâu xa những giáo lý cô đọng trong Kinh tạng. Phần này mang tính nghiên cứu, mổ xẻ tâm thức, các pháp và quy luật vận hành của chúng một cách chi tiết.
Luận tạng giúp người học hiểu giáo pháp ở chiều sâu triết lý, làm sáng tỏ những điểm vi tế mà bài kinh chỉ nói gọn. Vì vậy phần này thường được chư vị học giả và hành giả lâu năm nghiên cứu kỹ.
Các Truyền Thống Lưu Giữ Tam Tạng
Tam tạng Pali
Truyền thống Phật giáo Nguyên thủy, phổ biến ở các nước như Thái Lan, Myanmar, Sri Lanka, gìn giữ Tam tạng bằng tiếng Pali. Đây là bộ kinh điển được xem là cổ xưa và còn khá nguyên vẹn, được nhiều thế hệ chư Tăng thuộc lòng và truyền lại.
Tam tạng Hán và các ngôn ngữ khác
Phật giáo phát triển sang Trung Hoa, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên đã dịch Tam tạng sang chữ Hán, hình thành Đại Tạng Kinh đồ sộ. Bên cạnh đó còn có hệ kinh điển bằng tiếng Tây Tạng. Dù khác ngôn ngữ và có thêm các kinh luận về sau, tinh thần cốt lõi của giáo pháp vẫn là một.
Giá Trị Của Tam Tạng Đối Với Người Tu Học
Tam tạng kinh điển là tấm bản đồ dẫn đường, giúp quý vị không đi lạc trên hành trình tu tập. Học Kinh để hiểu lời dạy, giữ Luật để hành cho đúng, nghiên cứu Luận để thấu rõ chiều sâu. Ba phần bổ túc cho nhau, dẫn người học từ chỗ tin hiểu đến chỗ thực hành.
Tuy nhiên, kinh điển chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng. Đức Phật từng nhắc rằng giáo pháp như chiếc bè đưa người qua sông, điều quan trọng là thực sự bước đi trên con đường Bát Chánh Đạo, chứ không chỉ dừng ở việc thuộc lòng câu chữ.
Câu Hỏi Thường Gặp
Tam tạng kinh điển gồm những gì?
Gồm ba phần: Kinh tạng (lời dạy của Đức Phật), Luật tạng (giới luật cho người xuất gia) và Luận tạng (phần phân tích, hệ thống hóa giáo lý).
Tam tạng và Tripitaka có khác nhau không?
Không khác. Tripitaka là cách gọi tiếng Phạn, Tipitaka là tiếng Pali, đều có nghĩa là “ba kho chứa”, dịch sang tiếng Việt chính là Tam tạng.
Người tại gia có cần đọc hết Tam tạng không?
Không nhất thiết. Quý vị có thể bắt đầu từ những bài kinh căn bản, giữ giới phù hợp với đời sống, rồi dần tìm hiểu sâu hơn tùy nhân duyên và thời gian.
Ai là người kết tập Tam tạng?
Sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, chư vị đại đệ tử như tôn giả Ca Diếp, tôn giả A Nan và tôn giả Ưu Ba Li đã chủ trì các kỳ kết tập để trùng tuyên và lưu giữ giáo pháp.
