Ngồi kiết già là tư thế ngồi thiền hoa sen toàn phần, trong đó hai bàn chân được đặt chéo lên hai bắp đùi đối diện. Bán già là dạng đơn giản hơn, chỉ đặt một bàn chân lên đùi bên kia, chân còn lại để dưới. Đây là hai tư thế tọa thiền căn bản mà quý vị thường thấy trong các pho tượng Phật và trong thực hành thiền định của Phật giáo.
Kiết già là gì
Kiết già, còn gọi là thế ngồi hoa sen toàn phần, là tư thế vững chãi nhất khi tọa thiền. Khi ngồi kiết già, quý vị đặt bàn chân phải lên đùi trái, rồi đặt bàn chân trái lên đùi phải (hoặc ngược lại). Hai gót chân ép sát về phía bụng dưới, lòng bàn chân ngửa lên trời.
Đặc điểm của thế kiết già
Tư thế này tạo thành một thế kiềng ba chân vững vàng giữa hai đầu gối và phần mông chạm đất. Nhờ trọng tâm thấp và cân đối, thân người ít lung lay, lưng dễ giữ thẳng tự nhiên mà không phải gồng. Trong nhiều kinh luận, kiết già được mô tả là tư thế khiến tâm dễ an định, thân khó ngả nghiêng buồn ngủ, nên được xem là thế ngồi lý tưởng cho hành giả thiền tập lâu năm.
Có hai cách bắt kiết già được nhắc tới truyền thống: thế “hàng ma” (chân phải gác trên) và thế “kiết tường” (chân trái gác trên). Quý vị chọn cách nào thuận với thân mình đều được, miễn là giữ được sự vững vàng và thoải mái tương đối.
Bán già là gì
Bán già là thế ngồi hoa sen bán phần, nhẹ nhàng hơn kiết già. Quý vị chỉ cần đặt một bàn chân lên bắp đùi của chân đối diện, còn bàn chân kia đặt xuống dưới đùi hoặc dưới bắp chân của chân trên.
Vì sao người mới nên bắt đầu bằng bán già
Với người mới tập, khớp hông và cổ chân thường chưa đủ mềm để vào thẳng thế kiết già, nếu ép quá có thể đau hoặc tê chân, làm tâm bất an. Bán già giúp quý vị làm quen dần với tọa thiền mà vẫn giữ được lưng thẳng và thế ngồi tương đối ổn định. Khi thân đã quen, có thể chuyển dần sang kiết già. Điều cốt yếu trong tu là gì không nằm ở chỗ ép thân vào một thế ngồi khó, mà ở chỗ giữ tâm tỉnh giác và liên tục.
Cách ngồi thiền đúng tư thế
Dù chọn kiết già hay bán già, quý vị nên lưu ý các điểm chung sau:
Bảy điểm tư thế căn bản
- Chân: bắt kiết già hoặc bán già, hai đầu gối chạm hoặc gần chạm đất.
- Lưng: thẳng tự nhiên như một xâu tiền, không ưỡn cũng không gù.
- Tay: hai bàn tay đặt ngửa chồng lên nhau trên lòng, hai đầu ngón cái chạm nhẹ, đặt sát bụng dưới.
- Vai: buông lỏng, thăng bằng hai bên.
- Đầu và cổ: hơi cúi nhẹ, cằm thu vào một chút.
- Mắt: khép hờ, nhìn xuống một điểm phía trước, tránh nhắm chặt gây buồn ngủ.
- Lưỡi: đặt nhẹ lên hàm trên, miệng ngậm tự nhiên, thở đều bằng mũi.
Lưu ý cho thân thể
Nên ngồi trên một bồ đoàn (gối thiền) kê cao phần mông để đầu gối hạ thấp, giúp lưng thẳng đỡ mỏi. Nếu chân tê, quý vị có thể nhẹ nhàng đổi chân hoặc xả thiền rồi xoa bóp, không nên cố chịu đựng tới mức sân si khởi lên. Tư thế chỉ là phương tiện hỗ trợ; mục đích là an thân để an tâm.
Lợi ích của thế kiết già và bán già
Tư thế ngồi vững giúp hơi thở điều hòa, thân ít dao động nên tâm dễ lắng. Khi thân an, quý vị dễ duy trì chánh niệm và quán sát hơi thở lâu hơn. Trong truyền thống Phật giáo, thế ngồi đoan nghiêm này còn biểu hiện lòng cung kính đối với Tam Bảo và sự nghiêm túc trên đường tu tập. Tuy vậy, xin nhớ rằng ngồi đẹp mà tâm tán loạn thì cũng chưa thành tựu; ngược lại, người vì bệnh tật phải ngồi ghế vẫn có thể tu tập tốt nếu giữ được tâm tỉnh thức.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên ngồi kiết già hay bán già?
Quý vị nên bắt đầu bằng bán già hoặc thậm chí thế ngồi xếp bằng đơn giản, để thân làm quen rồi mới tiến tới kiết già khi khớp đã mềm.
Ngồi kiết già bị tê chân có sao không?
Tê chân lúc đầu là bình thường do tuần hoàn chưa quen. Hãy đổi chân, kê gối cao hơn và tăng thời gian từ từ. Đừng ép chịu đau tới mức bất an.
Nhất thiết phải ngồi kiết già mới thiền được không?
Không. Kiết già chỉ là tư thế lý tưởng. Người lớn tuổi hay có bệnh khớp có thể ngồi bán già, xếp bằng hoặc ngồi ghế, miễn lưng thẳng và tâm tỉnh giác.
Tay nên đặt thế nào khi ngồi thiền?
Đặt hai bàn tay ngửa chồng lên nhau, hai đầu ngón cái chạm nhẹ tạo thành vòng, để sát bụng dưới. Đây gọi là ấn tam muội (định ấn).
