Nhật Quang và Nguyệt Quang là hai vị Bồ Tát thị giả hầu cận hai bên Đức Phật Dược Sư, cùng Ngài hợp thành Dược Sư Tam Tôn. Nhật Quang Biến Chiếu Bồ Tát đứng bên trái, Nguyệt Quang Biến Chiếu Bồ Tát đứng bên phải, tượng trưng cho ánh sáng mặt trời và mặt trăng soi chiếu, dẫn dắt chúng sanh thoát khổ. Quý vị thường thấy hình tượng ba Ngài được tôn trí trang nghiêm trong nhiều chùa viện Phật giáo Bắc tông.
Dược Sư Tam Tôn là gì
“Tam Tôn” nghĩa là ba vị tôn quý cùng được tôn trí trong một bộ. Ở phương Đông, trung tâm là Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai, giáo chủ cõi Tịnh Lưu Ly. Hai bên là Nhật Quang Bồ Tát và Nguyệt Quang Bồ Tát, được xem là hai vị thượng thủ trong vô số đại chúng nơi cõi nước của Ngài.
Bố cục này tương tự cách Đức Phật A Di Đà ở Tây phương có Quán Thế Âm và Đại Thế Chí làm hai vị thị giả. Để hiểu vai trò của một vị Bồ Tát, quý vị có thể hình dung đó là bậc đã phát tâm rộng lớn, nguyện cứu độ chúng sanh trước khi tự mình viên mãn quả vị Phật.
Vì sao gọi là “Biến Chiếu”
Danh hiệu đầy đủ thường được nhắc đến là Nhật Quang Biến Chiếu và Nguyệt Quang Biến Chiếu. “Biến chiếu” nghĩa là soi chiếu khắp nơi, không một góc tối nào mà ánh sáng từ bi không vươn tới. Nhật Quang tiêu biểu cho ánh sáng mạnh mẽ, phá tan vô minh tăm tối. Nguyệt Quang tiêu biểu cho ánh sáng dịu mát, xoa dịu phiền não nóng bức của chúng sanh.
Ý nghĩa của hai vị Bồ Tát
Trong giáo lý Phật Dược Sư, trọng tâm là chữa lành cả thân bệnh lẫn tâm bệnh. Tâm bệnh chính là tham, sân, si và các phiền não khiến chúng ta trôi lăn trong khổ đau.
Nhật Quang Bồ Tát: ánh sáng phá vô minh
Mặt trời ban ngày soi rõ mọi vật, giúp người ta thấy đúng đường mà đi. Tương tự, Nhật Quang Bồ Tát biểu trưng cho trí tuệ phá tan bóng tối của si mê. Khi tâm sáng tỏ, chúng sanh mới nhận ra đâu là thiện, đâu là ác, đâu là con đường dẫn tới giác ngộ. Đây cũng là lý do việc tu tập luôn bắt đầu từ việc thắp sáng nội tâm.
Nguyệt Quang Bồ Tát: ánh sáng xoa dịu khổ đau
Mặt trăng ban đêm mang lại sự mát mẻ, tĩnh lặng. Nguyệt Quang Bồ Tát biểu trưng cho lòng từ bi thanh lương, làm dịu những phiền muộn, lo âu, đau bệnh trong lòng người. Hai vị bổ túc cho nhau: một bên là trí tuệ minh sát, một bên là từ bi nhuần thấm, cùng hộ trì cho hạnh nguyện cứu khổ của Đức Phật Dược Sư được trọn vẹn.
Mối liên hệ với hạnh nguyện Dược Sư
Đức Phật Dược Sư nổi tiếng với các đại nguyện cứu giúp chúng sanh thoát khổ về bệnh tật, nghèo đói, tai ách và giúp họ vun bồi căn lành. Nhật Quang và Nguyệt Quang Bồ Tát chính là hai vị trợ duyên đắc lực, tiếp nối ánh sáng ấy đến với muôn loài.
Khi quý vị lễ bái Dược Sư Tam Tôn, thực ra là đang nương tựa vào toàn bộ năng lực của ba ngôi: Phật làm chủ, hai Bồ Tát phụ tá. Đây là một cách thực hành nương tựa Tam Bảo cụ thể qua hình tượng. Nhiều Phật tử kết hợp lễ Phật Dược Sư với pháp môn niệm Phật để giữ tâm an định, hướng thiện trong đời sống hằng ngày.
Cách thực hành phổ thông
Trong các khóa lễ, người tu thường trì niệm danh hiệu Đức Phật Dược Sư, tụng kinh và phát nguyện làm lành lánh dữ. Việc lễ lạy hai vị Bồ Tát không phải để cầu phép lạ một cách mê tín, mà để nhắc nhở chính mình noi theo hai phẩm chất các Ngài tượng trưng: trí tuệ sáng suốt như mặt trời và từ bi mát lành như mặt trăng. Khi tâm ta đủ sáng và đủ từ, ấy là lúc thân tâm thật sự được chữa lành.
Lời kết
Nhật Quang và Nguyệt Quang Bồ Tát không chỉ là hình tượng trang nghiêm hai bên Đức Phật Dược Sư, mà còn là biểu tượng sống động cho con đường tu tập: lấy trí tuệ soi đường, lấy từ bi nuôi dưỡng. Hiểu được ý nghĩa của hai vị, quý vị sẽ thấy mỗi lần chiêm bái Dược Sư Tam Tôn là một lần tự nhắc mình thắp lên ánh sáng ngay trong tâm mình.
